ربيع بن أحمد الأخويني البخاري

مقدمه 2

هداية المتعلمين في الطب ( فارسى )

از نسخهء خطى مضبوط در كتابخانهء فاتح استانبول موجود بود و بنده در اوقات كار آن كتابخانه مىتوانست آن را بخواند و برخى از اختصاصات آن را يادداشت كند ، و در همان اوقات بود كه دريافت اين كتاب نفيس از جهات مختلف قابل توجه و تأمل است . سالها بر اين مقدمه گذشت و اين بنده بار ديگر از چند سال پيش مطالعهء كتاب هداية المتعلمين را از سر گرفت و درصدد برآمد كه در صورت امكان اين كتاب را كه قديمىترين متن طبى پارسى است كه تاكنون بدست ما رسيده است و از كتب بسيار گرانبهاى فارسى بشمارست بچاپ برساند زيرا وجود اين كتاب علاوه بر آنكه ازين حقيقت حكايت مىكند كه در يك هزار سال پيش زبان فارسى براى نگارش كتابى در علم طب مايهء كافى داشته است ، از جهات مختلف ديگر نيز مانند تاريخ طب ، اسلوب نگارش ، لغات علمى پزشكى پارسى ، شيوهء خاص رسم الخط و تلفظ مخصوص بعض از كلمات حائز كمال اهميت است . پس براى آنكه بدين فكر جامهء عمل بپوشاند بوسيلهء ادارهء انتشارات و روابط دانشگاهى دانشگاه مشهد از دو نسخهء خطى كتاب هداية - المتعلمين فى الطب محفوظ در كتابخانهء بادليان آكسفورد و كتابخانهء فاتح استانبول نسخهء عكسى فراهم آورد و پس از مطالعه و مقابلهء اين دو نسخه ، نسخهء كتابخانهء بادليان را كه در سال 478 هجرى كتابت شده و نسخهء بسيار مضبوط و خوش‌خط و صحيحى است بعنوان نسخهء اساس در چاپ حاضر قرار داد و نسخهء ديگر را كه بسال 520 هجرى كتابت شده با دقت بسيار با آن مقابله كرد و تمام اختلافات نسخهء كتابخانهء فاتح را با نشانهء « ف » در ذيل صفحات يادداشت نمود . بعلاوه چون نسخهء كتابخانهء بادليان در اواخر قرن هفتم و اوائل قرن هشتم هجرى به شرحى كه در صفحات بعد خواهد آمد بوسيلهء طبيبى با نسخهء ديگرى مقابله شده است و اين طبيب اضافات و اصلاحاتى در متن مكتوب بسال 478 هجرى به عمل آورده است ، تمام اين اضافات و اصلاحات را نيز با نشانهء « ب ه » ( هامش نسخهء بادليان ) در ذيل صفحات آورد . بعضى از اين اضافات مربوط باختلاف نسخه‌ايست كه آن طبيب در اختيار داشته است و قسمتى از آنها توضيحى است در باب مطالب كتاب و يا نسخه‌هائى است براى درمان بيماريهاى مختلف . لازم بتذكر است كه برخى از جملات و عباراتى كه با نشانهء « ب ه » در اين چاپ ذكر شده يقينا از طبيب مذكور نيست و از آن جمله است توضيحى در مورد معنى چند كلمه كه از برهان